Het project
Het pas opgeleverde verzwaarde hoogspanningstracé Breukelen-Utrecht moet bij Maarssenbroek toch weer op de schop. De geleiders blijken – geheel onvoorzien - bij bepaalde windsnelheden een hinderlijke fluittoon te produceren. In november zullen de geleiders vervangen zijn, waarmee het probleem naar alle verwachting is opgelost. Een project met veel politieke en maatschappelijke gevoeligheden.
Hoogspanningsmasten in dichtgebouwd gebied. Het is een combinatie die al jaren veel emoties en discussie oproept. Bewoners willen zulke tracés het liefst uit de buurt of – als dat écht niet kan – onder de grond. Maar dat stuit vaak op financiële én technische bezwaren. Een aantal actieve inwoners van Maarssenbroek is jarenlang te hoop gelopen tegen de lijnverzwaring en vóór ondergrondse verkabeling. Tevergeefs. Eind 2009 is het verzwaarde tracé opgeleverd en in gebruik genomen. Maar daarmee keerde de rust niet terug. Toen bleek namelijk dat rond de omstreden hoogspanningslijn bij vlagen zeer hinderlijke geluiden te horen zijn. De omwonenden waren - zacht gezegd - 'not amused'.
Kwaad bloed
De eerste klachten over de geluidsoverlast kwamen binnen bij de gemeente, die vervolgens doorverwees naar Stedin. Lykle Ganzevoort is beleidsadviseur Duurzaamheid en Milieu bij de afdeling Ontwikkeling van de gemeente Stichtse Vecht, waar Maarssenbroek deel van uit maakt. "De gemeente vindt dat Stedin als veroorzaker het probleem ook zelf moet oplossen", zegt hij. "De rol van de gemeente in dit traject is louter en alleen faciliterend, waarbij wij opkomen voor de belangen van onze inwoners. Onze inwoners willen een einde aan de geluidsoverlast, dus dat is ook onze insteek."
"In eerste instantie werden de klachten over de geluidsoverlast naar ons idee door Stedin niet echt serieus genomen", gaat hij verder. "Dit heeft veel kwaad bloed gezet bij de bevolking van Maarssenbroek. Op zich was het ook moeilijk om de bron van de geluidsoverlast te traceren. Vervolgens gaf Stedin aan bekend te zijn met de overlast en onderzoek te doen naar de oorzaak. Dat is een boodschap waarvoor inwoners best enige tijd begrip op kunnen brengen. Maar als na een jaar er nog geen oorzaak is gevonden dan raakt het geduld wel op. Begin 2011 bleek pas uit onderzoeken wat de oorzaak was van de fluittonen."
Verkeerde been
Stedin-projectleider Paul van den Aardweg erkent dat een snellere reactie op de klachten naar inwoners en gemeente op z'n plaats was geweest. "Dan doel ik vooral op de communicatie", zegt hij. "Niet om iets goed te praten hoor, maar wat zich bij deze geleiders voordoet is volkomen uniek. Wij hebben het bij Stedin niet eerder aan de hand gehad, maar bijvoorbeeld ook voor TenneT is het een onbekend fenomeen. Het was heel lastig om het geluid, dat op een hoge frequentie zit en dat je alleen hoort bij wind uit bepaalde hoeken en bij bepaalde snelheden, goed te meten. En toen we het eenmaal hadden gemeten en op zoek waren naar de oorzaak, hebben we nog geruime tijd op het verkeerde been gestaan. We dachten aan verschillende oorzaken, maar niet aan de geleiders, gewoonweg omdat dit nooit eerder is voorgekomen." Een belangrijk leerpunt, vindt Paul, is dat Stedin de omwonenden beter op de hoogte had moeten brengen van die inspanningen. "We hadden die eerste klachten direct serieus moeten nemen en vervolgens hadden we eerder en duidelijker moeten laten zien dát we er mee bezig waren en hoe."
Caspar het Spookje
Riëtte Habes is inwoonster van Maarssenbroek. Ze was jarenlang nauw betrokken bij de pogingen van bewoners om het tracé ondergronds te krijgen. Ze vertelt: "Het is echt een heel akelig geluid. Mijn zoontje gaf wel een rake omschrijving: hij vindt dat het klinkt als het gehuil dat je wel hoort bij Caspar het Spookje." Net als gemeentewoordvoerder Lykle Ganzevoort, vindt ook Riëtte dat de communicatie door Stedin bij de eerste klachten verre van optimaal was. Maar ze steekt ook de hand in eigen boezem. "De toon was natuurlijk deels al gezet doordat de we hoogspanningslijn niet ondergronds hebben gekregen. De gemeente, Stedin en wij als bewoners hebben jarenlang regelrecht tegenover elkaar gestaan. Veel bewoners hebben een diepe argwaan tegen de gemeente en Stedin als het gaat om dit tracé. Na verloop van tijd, vind ik, heeft Stedin de communicatie rond de geluidsoverlast wel degelijk stukken beter opgepakt. En ook wij als bewoners hebben een draai gemaakt: oké, die hoogspanningslijn die loopt hier nog wel even, dus laten we nu constructief meedenken, zodat er in elk geval een goede oplossing komt voor het geluidsprobleem." Lachend voegt ze daar aan toe: "Al blijven we er natuurlijk bij dat die lijn ondergronds moet."
Waardering voor aanpak
Ook de gemeente is de omslag opgevallen in de manier waarop er met elkaar gecommuniceerd werd. Lykle: "Er waren in de aanloop de nodige strubbelingen. Dat lag niet alleen aan Stedin, hoor. Het had deels ook te maken met een drukke periode bij de gemeente. We hebben gemeenteraadsverkiezingen gehad én de fusie van Maarssen, Breukelen en Loenen tot de nieuwe gemeente Stichtse Vecht per 1 januari 2011. Dat maakte de communicatie er niet gemakkelijker op. Het omslagpunt kwam toen we overeengekomen zijn dat Stedin een informatieavond voor de bevolking zou organiseren. Vanaf dat moment is er vertrouwen opgebouwd tussen de gemeente en Stedin en is er ook waardering gekomen voor de aanpak van Stedin."
Scepsis wegnemen
Ook de projectleider van Stedin vond de informatieavond in april dit jaar uiterst zinvol. Paul: "Die bewonersavond was wel bijzonder. Eigenlijk waren er twee emoties. De ene is dat men het hele tracé nog steeds het liefst ondergronds wil hebben. En de andere is dat men zich eenvoudigweg niet gehoord heeft gevoeld. Er was veel scepsis: waarom zou er nu wél geluisterd worden. Maar we hebben tijdens die avond een aantal duidelijke toezeggingen kunnen doen, waaronder de belangrijkste en meest concrete: in november zijn de geleiders vervangen en is de geluidsproblematiek naar alle waarschijnlijkheid opgelost. We zijn ook de discussie niet uit de weg gegaan en hebben nog eens uitgelegd dat het ondergronds leggen van het tracé er alleen al vanwege de enorme maatschappelijke kosten voorlopig niet in zit. Ik denk dat we met die duidelijkheid veel scepsis hebben weggenomen."
Niet alleen maar zeuren
Riëtte Habes denkt dat de verhoudingen tussen de bewoners en Stedin onder andere zijn verbeterd door het persoonlijke contact dat uiteindelijk is ontstaan. "Kijk, onze zorg over die hoogspanningslijnen blijft. Zoiets vertroebelt de discussie vaak en de finesses vallen weg. Dat merk je ook op zo'n informatieavond. Maar we zijn bijvoorbeeld op een dag met een aantal mensen van Stedin en van de wijkcommissie naar het park gegaan dat onder het tracé ligt. Daar hebben we eens intensief en rechtstreeks met elkaar kunnen praten. Wij van onze kant merkten daarbij dat we wel degelijk een open en eerlijk gesprek konden voeren met de mensen van Stedin. En omgekeerd denk ik dat duidelijk is geworden dat bewoners niet alleen maar zeuren, maar ook serieus kunnen- en willen meedenken en verstand van zaken hebben."
Het vervangen van de twaalf geleiders die het hoogspanningstracé vormen, gebeurt over een lengte van circa 6 kilometer. Dat gaat bijna 2 miljoen euro kosten. "We hebben een ruime marge in de lengte van het te vervangen tracé genomen, zodat we zeker weten dat men in Maarssenbroek geen last meer kan hebben van het geluid", aldus Paul van den Aardweg. "Het is nog een heel karwei. Daarbij werken we nauw samen met TenneT, dat de bedrijfsvoering van de hoogspanningslijn in handen heeft, en met de gemeente, die zich heel coöperatief opstelt bij het snel verstrekken van de benodigde vergunningen. Hoofdaannemer Joulz, die we voor de uitvoering in de arm hebben genomen, heeft inmiddels een gedetailleerd plan gemaakt. Daarmee wordt de vervanging ook daadwerkelijk op tijd, zorgvuldig en zoals beloofd uitgevoerd. Dat is in dit geval natuurlijk wel van het grootste belang."
<kader 1>
Tracé met turbulente geschiedenis
Het oorspronkelijke hoogspanningstracé tussen Utrecht en Amsterdam is in 1950 in gebruik genomen. Sindsdien is het talloze keren onder handen genomen en verlegd, onder andere voor de bouw van de Bijlmermeer en die van Maarssenbroek, de aansluiting op het 380 kV net bij Diemen en recent vanwege het verzwaren van de verbinding. Auke Wiersma van Stedin kwam in 1979 in dienst bij de Provinciale Utrechtse Elektriciteitsmaatschappij (PUEM) en is vele jaren verantwoordelijk geweest voor dit- en andere tracés. Hij vertelt: "Over eventuele gezondheidsrisico's voor omwonenden werd destijds eigenlijk niet nagedacht. In de jaren '70 en '80 werd op diverse plaatsen in Nederland nog zowat pal onder de lijnen gebouwd. Er werden eisen gesteld aan de hoogte van de gebouwen en bijvoorbeeld de hoogte van hijskranen, de bereikbaarheid ten behoeve van het onderhoud aan de masten en wat aanvullende zaken. Zo mochten bewoners geen vuurtje stoken onder de lijnen. Dat was het zo'n beetje. De eerste discussies over elektromagnetische velden en hun mogelijke invloed op de gezondheid kwamen midden jaren '90 los. En daarna werd het debat steeds heftiger. Er is in ons werkgebied ook weleens een lijn verplaatst, in een nieuwbouwwijk in Bunnik. Maar dat is en blijft een lastige zaak. We kunnen alleen verplaatsen als de betreffende gemeente voor de kosten opdraait en er voor zorgt dat we op een nieuw tracé dezelfde rechten en voorwaarden hebben. Hetzelfde gaat op voor het ondergronds leggen van tracés. Dat is ten eerste erg kostbaar en ten tweede minder probleemloos dan wel eens gedacht wordt. Zo moet je bijvoorbeeld een forse groenstrook aanhouden omdat je op hoogspanningskabels niet kunt bouwen. Ook zijn er speciale eisen aan de beplanting, om schade door boomwortels te voorkomen en kan je de kabels niet te dicht bij elkaar leggen omdat de warmte die zich ontwikkelt goed afgevoerd moet worden."
<kader 2>
TenneT wil verkabelen en uitkopen
Voor de zomer heeft elektriciteitstransporteur TenneT een ambitieus plan gepresenteerd voor een landelijke oplossing voor mensen die wonen onder of in de directe nabijheid van hoogspanningslijnen. Doel is het verhogen van de leefkwaliteit voor de omwonenden en het verbeteren van de maatschappelijke acceptatie van hoogspanningsverbindingen. Het plan omvat het ondergronds brengen van 500 kilometer aan 110/150kV verbindingen in de komende 10 jaar en het uitkopen van zo'n 1300 woningeigenaren die in de zogeheten zakelijke rechtsstrook liggen van de 220/380kV verbindingen – eveneens in de komende 10 jaar. De totale investering in ondergrondse infrastructuur komt uit op zo'n 1,25 miljard euro, voor uitkoop is nog eens zo'n 530 miljoen nodig. Uitvoering van de plannen betekent een tariefsverhoging van ongeveer 6 euro per huishouden per jaar.
De plannen zijn ontwikkeld vanwege de toenemende maatschappelijke weerstand tegen hoogspanningstracés in de buurt van woonwijken. Stefan Wesselink, persvoorlichter bij TenneT: "Wij hebben een maatschappelijke taak, dus we spannen ons zoveel mogelijk in om de acceptatie te verbeteren. Bij het ontwikkelen van het plan hebben we als uitgangspunt genomen dat een oplossing op één locatie ook moet gelden voor andere, soortgelijke locaties, zodat de uitkomst dezelfde is voor iedereen in Nederland die in de buurt van een hoogspanningstracé woont."
TenneT heeft de plannen voor besluitvorming voorgelegd aan het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Zowel door de minister als door een meerderheid in de Tweede Kamer is er in beginsel positief op gereageerd. In de tweede helft van dit jaar worden er knopen doorgehakt. Stefan: "Maar we merken nu al hoe sterk dit onderwerp leeft onder de bevolking. Bij ons call center staat de telefoon roodgloeiend. Er zijn letterlijk duizenden reacties gekomen. Soms gaat het om emotionele verhalen. Veel mensen zijn erg blij met het plan en andere juist verdrietig. Die willen bijvoorbeeld helemaal niet uitgekocht worden. Die kunnen we gelukkig geruststellen. Het gaat om een aanbod en niemand is verplicht het te accepteren. Veel andere vragen kunnen we helaas nu nog niet beantwoorden, omdat de plannen nog niet definitief zijn. Eind dit jaar hopen we zoveel mogelijk mensen duidelijkheid te kunnen geven."
Geen opmerkingen:
Een reactie posten